محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
180
خلاصة الحكمة ( فارسى )
آنچه از هفت سال بگذرد بهتر از روغن بلسان يافتهاند و هر چند كهنهتر شود قوىتر مىگردد و گويند تا چهار هزار سال قوت آن باقى مىماند . و چون زيت را با هموزن آن آب ، بجوشانند تا آب بسوزد و همچنين تجديد كنند تا شصت مرتبه ، پس آن روغن را چندان بجوشانند تا به نصف رسد به مراتب بهتر از روغن بلسان دانستهاند و از اسرار عجيبه شمردهاند . و آنچه از زيتون نارسيده گيرند آن را زيت الانفاق نامند و بهترين آن ، آن است كه بىلذع و حدت باشد . طبيعت آن : معتدل و با قوت قابضه و گويند : در آخر اول سرد و خشك . افعال و خواص آن : مسمّن بدن و مقوى لثه و دندان و اعضا و موافق معده و صاف كنندهء اخلاط و مفتح سدد و قاطع عفونت و مانع ادرار عرق و جهت تفتيت حصات و ادرار بول ، نافع و مغسول آن موافق درد اعصاب و مواد حارّه و نيكو كردن رنگ رخسار ، و گويند چون بيست و دو درم آن را با مثل آن عسل و ثلث آن كندر و روغن شونيز بالمناصفة در حمام سه روز بياشامند و در آن روز آب سرد نياشامند ، از جميع دردهاى بارده و خدر و فالج و امثال آنها نجات يابند و پيران چند ساله را باعث هيجان شهوت باه شود و مجرّب دانستهاند . و دهن زيتون متعفن - يعنى دهنى كه از زيتون متعفن گيرند - مولد خلط فاسد و بسيار مبخر و مولّد حكّه ، مصلح آن شربت بنفشه . و دهن زيتون برّى را در ساير افعال و خواص قائم مقام روغن گل سرخ دانستهاند و رادع و مبرّد و مانع عرق و حافظ سياهى موى و انتشار آن و مقوى دندان متحرك و مانع سيلان رطوبات لهات و قاطع خون لثه است . و جمعى مطلق روغن زيتون را در افعال مذكوره نافع ميدانند و مخصوص به نوع دون نوعى نداشتهاند . و تدهين بدان هر روز مانع پيرى و نيكوكنندهء موى و مانع اسقاط آن و قاطع تعفن اخلاط و تقويت اعضا . و زيت ركابى و زيت عذب و زيت الأنفاق و اهل عراق آن هر دو را زيت ركابى نامند جهت آن كه رِكاب ( به كسر راء مهمله و كاف و الف و باء موحده ) كه نام